Przejdź do treści
x

Ochrona siedlisk dla zachowania różnorodności biologicznej

Zgodnie z definicją zamieszczoną w Konwencji o różnorodności biologicznej, sporządzonej w Rio de Janeiro 5 czerwca 1992 r., różnorodność biologiczna oznacza „zróżnicowanie wszystkich żywych organizmów pochodzących, inter alia, z ekosystemów lądowych, morskich i innych wodnych ekosystemów oraz zespołów ekologicznych, których są one częścią. Dotyczy to różnorodności w obrębie gatunku, pomiędzy gatunkami oraz ekosystemami”.

Dla zachowania różnorodności biologicznej ogromne znaczenie ma ochrona siedlisk. Siedlisko obejmuje obszar występowania danego gatunku, z preferowanymi określonymi czynnikami abiotycznymi (klimatycznymi, glebowymi) i biotycznymi (organizmy żywe). Człowiek, przekształcając środowisko, niszczy i zmienia siedliska, które są miejscem życia wielu organizmów. Część gatunków nie potrafi zaadaptować się do zmienionych warunków i ginie, co tym samym zmniejsza różnorodność biologiczną.

W wyniku budowy dróg, linii kolejowych, powiększania aglomeracji siedzib ludzkich, wielkoobszarowego rolnictwa, rabunkowej wycinki lasów, siedliska zostają przekształcone bądź przedzielone, co dla wielu gatunków stanowi barierę nie do przebycia. Skutkiem tego jest zubożenie puli genowej populacji, co w konsekwencji może prowadzić do jej wymarcia. 

Przykładem takich wrażliwych gatunków są mchy torfowce, rosiczki, żurawina czy pewne gatunki owadów zamieszkujące torfowiska. W innym niż torfowisko siedlisku, te wyspecjalizowane gatunki nie są w stanie egzystować. Wskazuje się, że ponad połowa gatunków i siedlisk przyrodniczych, które wymagają ochrony występuje właśnie na niezwykle cennych mokradłach. Ogromnym walorem torfowisk jest fakt, że funkcjonują jak „gąbka” - podczas wiosennych roztopów oraz dużych opadów deszczu, chłoną nadmiar wody, natomiast w okresie suszy stopniowo oddają ją do atmosfery. Specjalistami są w tym mchy torfowce, mające zdolność gromadzenia olbrzymich ilości wody. Największą zdolnością pochłaniania wody charakteryzuje się torfowiec magellański (Sphagnum magellanicum), który w swoich komórkach jest w stanie zmagazynować wodę w ilości przekraczającej 21-krotnie jego własną masę!

Zebrana w złożach torfu materia organiczna zawiera ogromne ilości węgla oraz azotu. W ten sposób wyłącza się z obiegu duża ilość tych pierwiastków. Szacuje się, że ok. 10% zasymilowanego przez rośliny węgla zostaje trwale magazynowane w osadach organicznych.

Zagrożeniem dla prawidłowego funkcjonowania torfowiska, jest jego odwadnianie, osuszanie i eksploatacja torfu. Osuszony torf zaczyna się wówczas mineralizować. Takie torfowisko „zamiera” i nie jest już zdolne do wiązania węgla, a oddaje do atmosfery zmagazynowane olbrzymie ilości dwutlenku węgla, podtlenku azotu oraz metanu, co przyczynia się do efektu cieplarnianego.

 

Jak chronić siedliska? – przykłady

 

PRZESTRZEŃ ROLNICZA:

- zachowanie miedz;

- pozostawianie i nasadzanie zadrzewień śródpolnych;

- pozostawianie i ochrona oczek wodnych;

- ochrona torfowisk;

- ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach;

- rezygnacja z wielkoobszarowych upraw monokulturowych.

 

TERENY LEŚNE:

- ochrona oczek śródleśnych;

- pozostawianie martwego drewna (obumierające drzewo staje się miejscem życia dla tysięcy zależnych od siebie nawzajem gatunków roślin, zwierząt, grzybów);

- zachowanie starych drzew dziuplastych;

- preferowanie odnowienia naturalnego oraz rodzimych gatunków podczas odnowień i zalesień.

 

OGRODY:

- uprawa rodzimych gatunków roślin, niewprowadzanie do uprawy roślin obcych inwazyjnych;

- pozostawianie i ochrona starych drzew;

- projektowanie ogrodów z uwzględnieniem miejsc, które zwiększą bioróżnorodność - zachowanie schronień i kryjówek dla zwierząt (np. pozostawianie na zimę kopców z liści i gałęzi, „hotele” dla owadów), zacienionych skrawków, nasadzanie rodzimych gatunków drzew i krzewów, których owoce mogą być pokarmem dla ptaków (lista gatunków: https://wfos.gdansk.pl/informacje/lista-gatunkow-drzew-krzewow-krzewinek-charakterystycznych-dla-pomorza);

- rezygnacja z równo przystrzyżonego, jednorodnego trawnika - jeśli są do tego warunki, bardzo dobrym pomysłem jest założenie przyjaznej zapylaczom łąki kwietnej.

 

Więcej na ten temat odpowiedzialnego ogrodnictwa oraz jak zwiększyć różnorodność biologiczną na swojej działce, można się dowiedzieć z trzech publikacji wydanych przez Pomorski Zespół Parków Krajobrazowych, pod adresem: https://pomorskieparki.pl/publikacje/dobra-praktyka-ogrodnika-przyrodnika-3/

 

Siedliska chronimy także w sposób aktywny (tzw. czynna ochrona), dostosowując metody do charakteru danego siedliska (np. stosując wypas zwierząt, wykaszanie, ograniczając wydeptywanie, rezygnując z oczyszczania plaż z tzw. kidziny, dostosowując terminy zabiegów agrotechnicznych do okresów lęgu, rozrodu czy hibernacji zwierząt). Innymi przykładami są: ochrona korytarzy ekologicznych - wpływająca na zdolność i płynność migracji; renaturyzacja siedlisk, np. na terenach poprzemysłowych.